ACM publiceert informatiekaart voor de beoordeling van ziekenhuisfusies

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakt in recente beleidsdocumenten, waaronder de op 22 januari 2014 gepubliceerde informatiekaart voor de beoordeling van concentraties en samenwerkingen van ziekenhuizen, duidelijk op welke wijze zij concentraties en samenwerkingen tussen ziekenhuizen aan de Mededingingswet toetst. Daarbij benadrukt de ACM dat zij grote waarde hecht aan de mening van patiënten en zorgverzekeraars. Zoals bekend dient op grond van de Mededingingswet (Mw) een voornemen tot concentratie van zorginstellingen vooraf ter goedkeuring worden gemeld bij de ACM indien bepaalde omzetdrempels worden overschreden. Sinds 2008 gelden verlaagde omzet drempels voor zorgaanbieders.

Een concentratie in de zorg moet gemeld worden wanneer de instellingen gezamenlijk in het kalenderjaar voorafgaand aan de concentratie in totaal meer dan EUR 55.000.000 wereldwijd omzetten, en minstens twee van hen binnen Nederland elk een jaaromzet van minimaal EUR 10.000.000 realiseren en ten minste twee van hen elk een jaaromzet van minimaal EUR 5.500.000 met het verlenen van zorg behalen. Het gaat hier specifiek om het verlenen van AWBZ-zorg, het verlenen van gezondheidszorg (zoals in ziekenhuizen, door huisartsen en apothekers, ambulancezorg en het verlenen van huishoudelijke zorg, gefinancierd uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (zoals door thuiszorgorganisaties). Voorbeelden van activiteiten van zorgaanbieders die buiten het toepassingsbereik van de verlaagde omzetdrempels vallen, zijn het verlenen van forensische GGZ en het leveren van geneesmiddelen aan groothandels en apotheken. Voor de melding van een concentratie bij de ACM moet gebruik gemaakt worden van het “Formulier melding concentratie” .

Er geldt overigens nog een specifieke toetsing van de ACM bij concentraties waarbij het gezamenlijk marktaandeel van de betrokken instellingen op één of meer relevante markten als gevolg van de concentratie 35% of meer zal bedragen. Op grond van de Beleidsregel concentraties vanzorgaanbieders – een beleidsregel van de Minister van Economische Zaken van 9 september 2009, houdende bijzondere regels betreffende concentraties van zorgaanbieders – heeft de ACM bij dergelijke concentraties de verplichting om een aantal zorgspecifieke aspecten nader te motiveren. Daarnaast moet de ACM de meest betrokken cliëntenraad van de betrokken zorgaanbieders en gemeenten, die in de betrokken regio’s zorginkoper zijn in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning, uitnodigen een zienswijze te geven over de voorgenomen concentratie. Deze zienswijzen dient de ACM in haar besluit op de melding te betrekken.

Rol van de NZa bij de concentratietoets door de ACM

Ook de NZa heeft een rol bij de mededingingsrechtelijke concentratietoets, naast de recent ingevoerde eigen toets op de grond van de Wet marktordening gezondheidszorg. Met de invoering van de nieuwe NZa-toets is, ondanks eerdere plannen tot afschaffing, de systematiek waarbij de NZa wordt gevraagd een zienswijze aan de ACM af te geven in het kader van de mededingingsrechtelijke concentratietoets, in stand gebleven. De NZa geeft de ACM inzicht over de gevolgen van de concentratie voor de betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit (na vooraf ingewonnen advies van de IGZ) van de zorg. De NZa dient in het kader van de zienswijze te onderzoeken of de concentratie nadelige gevolgen heeft voor de publieke belangen, dat wil zeggen de betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg. De NZa moet bij het geven van haar zienswijze het oordeel van de IGZ volgen met betrekking tot de kwaliteit van de zorg. Daarmee zal de NZa (naast haar eigen toets die vooral ziet op het volgen van juiste procedures) een inhoudelijke toetsing van de desbetreffende concentratie doen. De ACM is overigens niet gehouden om de zienswijze van de NZa te volgen; in de praktijk wijkt zij daar ook regelmatig van af.

Rol van patiënten en zorgverzekeraars bij de concentratietoets door de ACM

In de genoemde recente beleidsdocumenten waarin de ACM het belang van de mening van patiënten en zorgverzekeraars bij de beoordeling van fusies en samenwerkingen tussen ziekenhuizen benadrukt, vermeldt de ACM dat zij aan de hand van de gegevens die zijn opgenomen in het meldingsformulier voor concentraties, in veel gevallen marktpartijen, zoals verzekeraars, patiëntenorganisaties en cliëntenraden, zal raadplegen over de vraag hoe zij de gevolgen van een fusie inschatten en of zij risico’s zien. Ziekenhuizen die met elkaar willen fuseren kunnen hierop volgens de ACM anticiperen door, voordat zij hun fusieplannen bij ACM presenteren, contact te zoeken met de voor hen belangrijkste verzekeraars en cliëntenraden om naar hun visie te informeren. Door deze informatie op te nemen in het meldingsformulier kan ACM een goede indruk krijgen van de mening van de “afnemers” over de fusie en dit gebruiken voor haar eigen gesprekken met deze afnemers van zorg en de inkopers van zorg.

Bij een concentratiemelding bij de ACM en de daaraan voorafgaande melding bij de NZa moet een groot aantal stappen genomen worden

Nadat is vastgesteld dat een meldingsverplichting bij deze twee toezichthouders bestaat op grond van de Wmg, resp. de Mededingingswet, kunnen de voorbereidingen voor melding bij de NZa en de ACM gelijktijdig plaatsvinden (waarbij uiteraard indien dit bij de fusiepartners op capaciteitsproblemen stuit, voorrang dient te worden gegeven aan de melding bij de NZa die als eerste plaats dient te vinden). Een deel van de stappen is voor beide meldingen relevant, zoals het te rade gaan bij patiëntenverenigingen en het inwinnen van advies bij de OR. Instellingen met fusieplannen doen er goed aan tijdig voorbereidingen te treffen voor de meldingen bij beide instanties omdat in de praktijk de termijn van vier weken, die voor een reactie op de melding staat, zeer vaak wordt overschreden. Uitvoering van een concentratie voordat het groene licht van de ACM en de NZa is verkregen, kan bij elk van de instanties leiden tot een boete van EUR 500.000 of, indien dat meer is, tien procent van de omzet van de betrokken zorgaanbieder(s) in Nederland in het afgelopen boekjaar.

Comments are closed.