Semipublieke sector opgelet: verscherping bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen

Het bestuur en toezicht bij verenigingen en stichtingen gaat waarschijnlijk op korte termijn worden aangescherpt. Het kabinet wil de kwaliteit van bestuur en toezicht bij stichtingen en verenigingen versterken en heeft daarvoor een wetsvoorstel opgesteld, genaamd Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen.

Op 6 februari jl. is de consultatiefase gestart voor de Wet Bestuur en Toezicht rechtspersonen. De consultatie eindigt op 6 mei 2014.

Het voorontwerp van de wet ziet toe op alle verenigingen en stichtingen, waaronder die in semi-publieke sectoren, maar ook op goede doelen.

Aanleiding voor het wetsvoorstel is dat de bestaande regelingen voor behoorlijk bestuur en toezicht niet hetzelfde zijn bij alle rechtspersonen. Er bestaan verschillen tussen NV’s, BV’s en coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen aan de ene kant en stichtingen en verenigingen aan de andere kant. Ook gelden er verschillende regelingen voor commerciële en niet commerciële verenigingen en stichtingen. Deze verschillen leiden tot onduidelijkheid. Hierdoor weten bestuurders en toezichthouders niet goed waar zij aan toe zijn. Dit draagt niet bij aan een behoorlijke taakvervulling door bestuurders en toezichthouders bij verenigingen en stichtingen. Daarom wordt er een voor alle rechtspersonen uniforme regeling geïntroduceerd.

Inhoud wetsvoorstel

De volgende wijzigingen worden voorgesteld.

  • Wettelijke grondslag voor de instelling van een toezichthoudend orgaan bij verenigingen en stichtingen
    Op dit moment is er voor de instelling van een toezichthoudend orgaan bij een vereniging of stichting nog geen uitdrukkelijke wettelijke grondslag. Dit wetsvoorstel creëert deze grondslag.
  • Uniformering van de norm waarnaar bestuurders en toezichthouders zich moeten richten
    In tegenstelling tot NV’s en BV’s is voor verenigingen en stichtingen in de wet nog niet uitdrukkelijk een norm vastgelegd waarnaar bestuurders en toezichthouders zich bij de vervulling van hun taak moeten richten. Het wetsvoorstel bepaalt voor alle rechtspersonen dat bestuurders en toezichthouders zich bij de vervulling van hun taak moeten richten naar het belang van de rechtspersoon en de aan hem verbonden organisatie.
  • Uniformering tegenstrijdig belang regeling
    Thans is er nog geen wettelijke tegenstrijdig belangregeling voor bestuurders en toezichthouders van verenigingen en stichtingen in die zin dat er een algemeen geldend wettelijk verbod is tot deelnemen aan de beraadslaging en besluitvorming bij een tegenstrijdig belang. In sommige sectorale governance codes is al wel het een en ander geregeld aangaande tegenstrijdig belang. Het wetsvoorstel beoogt de wettelijke besluitvormingsregeling bij tegenstrijdig belang te doen gelden voor alle rechtspersonen en aldus dus ook voor verenigingen en stichtingen.
  • Uniformering aansprakelijkheid bestuurders en toezichthouders
    Op dit moment zijn er nog geen wettelijke regelingen voor bestuurders- en toezichthoudersaansprakelijkheid voor niet-commerciële verenigingen en stichtingen. Dat leidt tot onduidelijkheid over de (aansprakelijkheids-)positie van bestuurders en toezichthouders van dergelijke verenigingen en stichtingen en de norm waaraan zij moeten voldoen. Dit wetsvoorstel beoogt voor alle rechtspersonen een uniforme regeling te treffen, inhoudende dat bestuurders en toezichthouders aansprakelijk zijn in geval van onbehoorlijke taakvervulling. Ook wordt geregeld dat in het geval van een faillissement, dat in belangrijke mate is veroorzaakt door onbehoorlijk bestuur, de bestuurders en toezichthouders van alle rechtspersonen hoofdelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld voor het boedeltekort.Dit voorstel lijkt op het eerste gezicht grotere aansprakelijkheidsrisico’s te introduceren voor bestuurders en toezichthouders. De toelichting bij het voorstel geeft aan dat niet beoogd wordt grotere aansprakelijkheidsrisico’s te introduceren. Bestuurders en toezichthouders die hun taak naar eer en geweten en zorgvuldig uitvoeren hebben niets te vrezen. Er wordt beoogd te bewerkstelligen dat er meer duidelijkheid ontstaat over wat van de bestuurders en toezichthouders mag worden verwacht om zo de angst voor een aansprakelijkheidsrisico te verminderen. De norm is nog steeds persoonlijk ernstig verwijt dat moet worden vastgesteld aan de hand van alle omstandigheden van het geval. Daarbij moet worden gekeken naar de aard van de activiteiten van de rechtspersonen en het inzicht en de zorgvuldigheid die van een redelijk handelend bestuurder en/of toezichthouder mogen worden verwacht (Staleman/ Van de Ven). Bij de weging is ook relevant of de betreffende functionaris zijn werk onbezoldigd doet, aldus de toelichting.
  • Uitbreiding gronden voor ontslag van bestuurders en toezichthouders bij stichtingen
    Bij stichtingen is het op basis van de huidige wettelijke regeling moeilijk in te grijpen als een bestuurder of toezichthouder niet goed functioneert. Volgens de jurisprudentie kan ontslag slechts aan de orde zijn in geval redelijkerwijs geen twijfel kon bestaan over de onrechtmatigheid van het handelen of wanneer sprake is van financieel wanbeheer. Deze situatie is onwenselijk en kan de continuïteit van de stichting in gevaar brengen. In de semipublieke sector kan dit zelfs tot gevolg hebben dat de uitvoering van diensten of taken van publiek belang in gevaar komt.Met het oog hierop wordt voorgesteld dat een bestuurder en/of toezichthouder kan worden ontslagen op verzoek van belanghebbende of openbaar ministerie als zij het belang van de stichting zodanig schaden dat het voortduren van hun functie in redelijkheid niet meer kan worden geduld.

Verdere voortgang wetsvoorstel

De internetconsultatie zal duren tot 6 mei 2014. Het is moeilijk te voorspellen wanneer en in hoeverre dit wetsvoorstel tot invoering zal leiden. Wel blijkt uit diverse bronnen dat er een hoop politieke druk op deze regeling staat. Dus het is goed mogelijk dat deze regeling per 1 januari 2015 zal worden ingevoerd.

Kennedy Van der Laan zal op op deze website publiceren over de ontwikkelingen rond het Wetsvoorstel Bestuur en Toezicht Rechtspersonen.

Comments are closed.